آداب معاشرت اسلامی

[گنجینه]

۱- محمد بن يزيد گويد : از امامرضا عليه السلام شنيدم که فرمود : هر کس در راه خدا يک دوست به دست آورد، خانه اي در بهشت به دست آورده است .

2- شيخ صدوق در کتاب مجالس نقل کردهاست که لقمان به پسرش گفت : پسر عزيزم هزار دوست انتخاب کن و هزار دوستهم کم است و يک دشمن نگير زيرا يک دشمن هم زياد است .
۳- حضرت علي عليه السلام فرمود : برتو باد به انتخاب دوستان خالص ، زيرا هر گاه از آنها کمک بخواهي تکيه گاه و پشتيبان تو هستند .
هزار دوست و همدم زياد نيست ولي يک دشمن زياد است .در کتاب ((الاخوان )) اين حديث از امام صادق عليه السلام نقل شده است .
۴-و آن حضرت از رسول اکرم صلي اللهعليه وآله نـقل مي کند که فرمود : کسي که از پيش توشه اي نفرستد وارد بهشتنمي شود ، گفته شد : اي رسول خدا هر کس بايد از پيش توشه اي بفرستد ؟فرمود : آري ، برادر ديني يکي از توشه هاي اوست .
۵- امام جعفر صادق عليه السلامفرمود : دوستانتان را در دنيا ياد كنيد زيرا در دنيا و اخرت سودمند هستند. در دنيا رفع نياز ها به آنان وابسته است .اما در آخرت اهل دوزخ مي گويند: « ما شفاعت كننده ودوست نزديكي نداريم »
6- امام صادق عليه السلام فرمود : دوستانتان را زياد كنيد ، زيرا براي هر مومني دعاي اجابت شده*اي است .
و فرمود : دوست زياد بگيريد زيرا براي هر مومني حق شفاعت است .
و نيز فرمود : برادران مومن را زياد كنيد ، زيرا براي آنان در نزد خدا در روز قيامت دستي است كه بوسيله آن شفاعت مي كنند .
۷- سيّد رضي در ( نهج البلاغه )گويد : امير المومنين عليه السلام فرمود : ناتوانترين مردم كسي است كه ازپيدا كردن دوست عاجز باشد ، و ناتوانتر از او آن كسي است كه دوستي پيداكند و از دست بدهد .
۸-در كتاب مجالس شيخ صدوق ، امامصادق (ع۹ از علي بن ابي طالب عليه السلام نقل كرده است كه : از رسول خدا(ص) شنيدم كه فرمود : مومن ارجمند و بلند نظر ، و منافق فريبكارو فرومايهاست ، و بهترين افراد با ايمان كساني هستند كه با مومنين انس گيرند ، و آنكه با ديگران انس نگيرد وديگران با او مانوس نشوند در او خيري نيست . ونيز حضرت علي عليه السلام فرمود : از رسول خدا شنيدم كه فرمود : بدترينمردم كسي است كه مومنان را دشمن بدارد و آنها هم او را در قلبشان دشمنبدارند . بدترين مردم افراد سخن چين وكساني هستند كه بين دوستان جدايي مياندازند ، و از مردم عيبجويي مي كنند ، خدا در روز قيامت به آنان به نظررحمت نمي نگرد و مقام آنان را بالا نمي برد . سپس حضرت علي عليه السلاماين آيه را تلاوت فرمود :
« اوست كه به نصرت خود و ياري مومنان تو را پيروز گردانيد، و دلهاي مومنان را به يكديگر مهربان ساخت .»
9- ايوب بن نوح گويد : امام عليالتقي عليه السلام به بعضي از دوستان ما نوشت ، فلاني را عتاب كن و به اوبگو: وقتي كه خدا براي بنده*اي خير و خوبي مي خواهد اگر او را عتاب قراردهد وي عتاب را مي پذيرد و متنبّه مي گردد .

[گنجینه]

امام باقر يا امام صادق عليه السلام فرمودند : اخم کردن بر مردم باعث دشمني است .

[گنجینه]

1- ابوالحسن امام موسي کاظم عليه السلام فرمود : وقتي که شخص حاضر است با کنيه و اگر غايب است با نام او را ياد کن .
۲- علاء بن فضيل از امام صادق عليهالسلام نقل کرده است که امام باقر عليه السلام فرمود : دوستانت را بزرگداريد و احترام کنيد و به يکديگر پر خاش نکنيد ، و به هم ضرر نرسانيد وحسدنورزيد و از بخل بپر هيزيد و بندگان خالص خدا باشيد .

[گنجینه]

۱- امام صادق عليه السلام در توضيحآيه شريفه (ما تو را از نيکوکاران مي بينيم ) فرمود : (حضرت يوسف ) برايديگران جا را درمجلس وسعت مي داد و به نيازمند قرض مي داد و به ضعيف کمکمي کرد .
۲- از امام جعفر صادق عليه السلامنقل شده است که رسول خدا فرمود : براي کساني که در يک مجلس گرد مي آيندشايسته است که در تابستان بين هر دو نفر به اندازه يک ذراع (تقريباً نيممتر ) فاصله باشد تا مزاحم يکديگر نباشند .

[گنجینه]

امام جواد عليه السلام فرموده است: مردي در بصره حضور حضرت علي عليه السلام بلند شد و عرض کرد : درباره{اقسام } دوستان ما را خبر ده ؟
حضرت فرمود : دوستان دو دسته اند : دوستان مورد اعتماد و دوستان خنده رو ،دوستان مورد اعتماد به منزله کفدست و بازو و افراد خانواده ، و داراييانسان هستند ، وقتي که برادرت مورد اعتماد توست از کمک مالي و جاني به اومضايقه نکن ، و با دوستان او در دوستي خالص باش ، و دشمنان او را دشمنبدار ، و راز او را پنهان کن ، واو را ياري ده .و خوبيهاي او را آشکار ساز. و بدان که اينها از کبريت احمر کمياب ترند .
اما دوستان خنده رو ، تو از معاشرت با آنان لذت مي بري و با قطع رابطه ازايشان خود را از اين لذت محروم کن و بيشتر از آنان انتظار نداشته باش ومانند آنها با خوشرويي و خوشزباني رفتار کن .

[گنجینه]

۱- امام باقر عليه السلام فرمود : اگر مي تواني بر کساني که با آنها معاشرت مي کني تفوق داشته باشي ، اين کار را بکن .
۲- امام جعفر صادق عليه السلامفرمود : خود را براي خوشرفتاري با همنشين خويش آماده کن ،و خلق و خويت رانيکو گردان ، و زبانت را نگه دار ، و خشمت را فرو بر ، و سخنان بهوده رارها کن ، و عفو را پيشه ساز ، و بخشنده باش .
۳ - ابوربيع شامي مي گويد : بهحضور امام صادق عليه السلام رسيدم در حالي که خالي از جمعيت بود ، فرمود: اي شيعيان آل محمد ، آگاه باشيد از ما نيست کسي که هنگام خشم بر خودمسلط نباشد ، و کسي که با يارانش بخوبي رفتار نکند و به آنان که با اوخوش اخلاقي کرده اند خوش خلقي نشان ندهد ، و با همنشينان بخوبي رفتار نکندو به آنان که با او خوش اخلاقي کرده اند خوش اخلاقي نشان ندهد ، و باهمنشينانش بخوبي معاشرت نکند ، و نسبت به همسايگان خوشرفتار نباشد و رعايتنمک خوراکي را ننمايد .
4- امام باقر عليه السلام فرمود :زيرا خانه خدا اجر و پاداشي ندارد اگر اين سه خصلت در او نباشد : ۱-تقوايي که او را از نافرماني خانه خدا باز دارد .۲- حلمي که به وسيله آنجلوغضبش را بگيرد .۳- با همنشينان بخوبي رفتار نکند .
5- امام صادق عليه السلام فرمود :پدرم مي فرمود : زيارت کننده خانه خدا پاداش ندارد وقتي که سه خصلت در اونباشد : ۱- خلقي که با دوستش بتواند بخوبي رفتار کند ، ۲- حلم و بردباريکه با آن جلو خشم خود را بگيرد ، ۳- تقوايي که او را از ارتکاب محرماتالهي باز دارد .
6- امام صادق عليه السلام فرمود : از مروت نيست که انسان آنچه را که در سفر از خوبي و بدي همسفر مي بيند بازگو کند .
7- عمار بن مروان گويد : امام جعفرصادق عليه السلام مرا نصيحت کرد و فرمود : تو را به پارسايي و برگرداندنامانت به صاحبانش و راستگويي ، و خوشرفتاري با همنشين سفارش مي کنم ، وهيچنيرو و قدرتي نيست مگر از آن خدا .
8- مفضل بن عمر گويد : به خدمت امامجعفر صادق عليه السلام رسيدم ، به من فرمود : چه کسي با تو همنشين است ؟عرض کردم مردي از برادران ايماني من .
فرمود : چه کار مي کند ؟
گفتم از موقعي که با او آشنا شده ام جايش را نمي دانم .به من فرمود : آيانمي داني کسي که چهل قدم با مؤمني همگام باشد خدا از حق او در روز قيامتسؤال مي کند ؟
9- امام صادق عليه السلام ازپدرانش نقل کرده است که : رسول خدا صلٌي الله عليه و آله فرمود : هر کس سهخصلت در او نباشد عملش کامل نيست : ۱- تقوايي که او را از معصيت خدا بازدارد ۲- خلق و خويي که با مردم مدارا نمايد .۳- بردباري که جهالت نادان رابا آن برطرف سازد .
۱۰ – سيد رضي در (نهج البلاغه ) ازحضرت امير عليه السلام نقل مي کند که آن حضرت فرمود : چنان با مردممعاشرت کنيد که اگر بميرد بر شما بگريند و اگر از آنها دور شديد مشتاقديدار شما باشند .

[گنجینه]

1- معاويه بن وهب گويد : به امام صادق (ع ) عرض كردم : با بستگان و ساير مردمي كه با آنان معاشرت داريم چگونه رفتار كنيم ؟
امام فرمود: امانت را بر آنان برگردانيد ، و (به حق ) شهادت دهيد ، چه بهنفع آنان باشد يا به ضررشان واز بيماران آن عيادت كنيد ، و در تشييع جنازهمردگانشان شركت نماييد .

۲- ابي اسامه زيد شحٌام گويد :امام صادق (ع ) به من فرمود : به آنان كه از من اطاعت وبه سخنانم عمل ميكنند سلام برسان ، وبه آنها بگو : شما را به تقواي خداي عزوٌجلٌ ، وپرهيزگاري در دين ، وكوشش در راه خدا ، و راستي در گفتار ، و برگرداندنامانت به صاحبانش ، وسجده طولاني ، وخوشرفتاري نسبت به همسايگان سفارش ميكنم ، زيرا حضرت محٌمد (ص )به همين منظور مبعوث شده است .و به كساني كه بهشما اعتماد مي كنند چه نيكوكار باشند يا بدكار ،امانت را برگدانيد زيرارسول خدا (ص ) حتٌي به اداي سوزن و نخ سوزن [كه ظاهراً كم ارزش مي باشد ]فرمان داده است ، صله ء رحم به جا آوريد ودر تشييع جنازه شركت كنيد وبهعبادت بيمار برويد و اداي حقوق نماييد زيرا به كساني از شما مي توان جعفريمذهب گفت كه در دينش متٌقي ، ودرست گفتار وا مانتدار وبا مردم خوشخو ،باشد ، چنين شخصي با اينگونه كارهايش مرا مسرور, مي سازد ، و اين است روشوآيين جعفري .
اگر شيعه ما داراي اين صفات نباشد برايم مايه اندوه و ننگ است ، و مردم ميگويند : اين است آيين جعفر صادق (ع ) ، به خدا سوگند پدرم (امام باقر (ع )) به من فرمود : کسي از پيروان حضرت علي (ع ) زينت قبيله اي است که از همهکس بيشتر ادا کننده امانت و برآورنده حقوق ، و در گفتار و امانت از همهصادق تر باشد به گونه اي که از هر کس درباره ما سؤال شود بگويند فلانيبايد بود ، زيرا از ما امانتدار تر و درست گفتار تر است .
3 - معاوية بن وهب گويد : بهامام صادق (ع ) عرض کردم با بستگان و کساني که با آنها معاشرت داريم وليبر مذهب ما نيستند چگونه رفتار کنيم ؟
امام فرمود : به پيشوايانتان که از آنها پيروي مي کنيد بنگريد و بدان گونهآنها رفتار مي کنند عمل نماييد ، سوگند به خدا پيشوايان شما از بيمارانآنان عيادت مي کردند و در تشييع جنازه آنها حاضر مي شدند و اقامه شهادت ميکردند به نفع يا به ضرر آنها ، و امانت را به آنها بر مي گرداندند .
۴- حبيب خثعمي گويد : امام صادقعليه السلام به من فرمود : بر شما باد به اجتناب از معاصي ، و تلاش و کوشش، و حضور در تشيعع جنازه ها و عيادت بيماران ، و حضور در مساجد با سايرمردم ، و دوست بداريد براي مردم آنچه را براي خودتان دوست مي داريد ، آياشرمسار نيست کسي از شما که همسايه اش حق او را بشناسد ولي او حق همسايه اشرا رعايت نکند ؟
۵ – مرازم گويد : امام جعفر صادق(ع ) فرمود : بر شما باد به نماز خواندن در مساجد و خوشرفتاري بامردم ، وبه پا داشتن شهادت (براي اثبات حق ) ، و شرکت در تشييع جنازه ، زيرا شماناگزير به مردم نيازمنديد ، و هيچ کس در زندگي اش از مرد بي نياز نيست .
6 – عبدالله بن سنان گويد : ازامام صادق (ع شنيدم که مي فرمود : شما را به تقواي الهي سفارش مي کنم ،مردم را به خود چيره نگردانيد که خوار مي شويد همانا خداي عزوجل در قرآنکريم مي فرمايد : ((با همه مردم بخوبي گفتگو و معاشرت کنيد .))* سپس فرمود: از بيماران آنان عيادت کنيد ، در تشيع جنازه شان حاضر شويد ، و شهادتبدهيد اگر چه به نفع يا به ضررشان باشد . و با آنها در مساجدشان نمازبگزاريد تا آنچه ميان شما و آنان متفاوت است مشخص شود .
۷- خيثمه گويد : امام صادق (ع )به من فرمود : سلام مرا به دوستان ما برسان ، و آنها را به ترس از خدا وعمل صالح سفارش کن ، افراد تندرست از بيماران عيادت کنند ، و ثروتمندانفقيران را مورد توجه قرار دهند ، و در تشييع جنازه مردگان حاضر شوند ، وبه خانه هاي يکديگر بروند ، و در امور دين با يکديگر مذاکره کنند ، زيرارعايت اين امور باعث جاودانگي دستورات ماست ، خداوند رحمت کند بنده اي راکه دستورات ما را زنده نگه دارد .اي خيثمه آنان را آگاه کن که تنها چيزيکه آنها را ازغير خدا بي نياز مي کند کار شايسته و پسنديده است ، زيرا بهولايت و دوستي ما نايل نمي شوند مگر با ورع و پر هيزگاري ، و معذبترين مرددر روز قيامت کسي است که عدالت و حق را بستايد و سپس خلاف آنچه را که ميگويد عمل کند .
8- کثيربن علقمه گويد : به امام صادق (ع ) عرض کردم مرا نصيحت فرماييد .
فرمود : تو را به تقواي الهي ، و پارسايي ، و عبادت ، و طول سجده ، وبرگرداندن امانت ، و راستي در گفتار ، و خوشرفتاري نسبت به همسايگان سفارشمي کنم ، زيرا حضرت محمد (ص ) براي همين منظور مبعوث شده است ، باخويشاوندان پيوند ، و از بيمارانتان عيادت کنيد ، و در تشييع جنازهمرداگانتان حاضر شويد ، و زينت و افتخار ما باشيد نه مايه ننگ ما ،
با اعمالتان ما را در نزد مردم عزيز و محبوب گردانيد و آنها را دشمن مانسازيد ، همه دوستيها را به سوي ما جلب و هر گونه بدگويي را از ما دفعکنيد .
۹- امام صادق (ع ) مي فرمايد کهحضرت علي عليه السلام مي فرمود : بايد در قلب تو نياز به مردم و بي نيازياز آنان جمع شود نياز تو به آنها در نرمي گفتار و خوشرفتاري ، و بي نيازيتو از آنها در پاکدامني ، و پايداري عزت توست .
۱۰ – ابو اسامه گويد : از امام صادق(ع ) شنيدم که مي فرمود : بر شما باد به رعايت تقواي الهي و پارسايي ، وتلاش و کوشش ، و راستگويي ، و رساندن امانت به صاحبانش ، و خوشخويي ، وخوشرفتاري با همسايگان .زينت وآبروي ما باشيد نه باعث بي آبرويي ما .